صورتجلسه سی و دومین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور
صورتجلسه سی و دومین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور
براساس دعوتنامه شماره 9119/3/37 مورخ 79/9/14، جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور در ساعت 16:30 روز یکشنبه 79/9/20 در محل دفتر معاون محترم راهنمایی و رانندگی و امور حمل و نقل ناجا تشکیل گردید. ابتدا دبیر شورای عالی توضیحاتی در خصوص موضوعات دستور کار جلسه ارائه و در ادامه، ریاست محترم شورای عالی در هر یک از موارد مطرح شده ضمن طرح مباحثی، رهنمودهای لازم را عنوان و سپس اعضای محترم شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور، پس از بحث و تبادل نظر، به شرح زیر اتخاذ تصمیم نمودند:
1. دستورالعمل مفاهیم مربوط به رنگ و شکل علائم عبور و مرور مورد تصویب قرار گرفت و مقرر گردید ابعاد، ارتفاع، اندازه و فونت تابلوها و به علاوه ضوابط فنی شبکه خیابانی با استفاده از مراجع معتبر توسط دبیرخانه شورای عالی تهیه و در کمیته مهندسی و طراحی محیط، ترافیک و وسیله نقلیه (هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی)، موضوع مصوبه نوزدهمین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک، مطرح گردد. ضوابط یادشده پس از انجام امور کارشناسی و تأیید کمیته مزبور که به منزله تأیید شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور می باشد، لازم الاجرا است.
2. در اجرای ماده 7 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا، پیشنهاد مذکور در نامه شماره 12387 مورخ 79/8/18 آقای دکتر فرهادی وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و جدول موضوع این نامه به شرح پیوست به اطلاع اعضای شورای عالی رسید و مقرر گردید که تا پایان سال 1379 ملاک عمل کمیته کاهش آلودگی هوا قرار گرفته و مقرر شد استانداری تهران گزارشی از نحوه عملکرد و تأثیر بکارگیری این جدول را به وزارت کشور و سازمان حفاظت و محیط زیست اعلام نماید.
معاون عمرانی وزیر کشور- احمد خرم
وزارت کشور
معاونت هماهنگی امور عمرانی
دفتر حمل و نقل ودبیرخانه شورای عالی هماهنگی
ترافیک شهرهای کشور
ویژگی های فنی معابر (مفاهیم رنگ، شگل و اندازه علائم عبور و مرور)
کمیته ضوابط و مشخصات فنی اردیبهشت ماه 1380
دستورالعمل مفاهیم مربوط به رنگ و شکل علائم عبور و مرور
مقدمه
در سال های اخیر، ضوابط، مشخصات فنی و ویژگی های گوناگونی برای معابر، از سوی سازمان ها، نهادها و وزارتخانه ا، از جمله وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت راه و ترابری، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، شهرداری تهران و ... تدوین و ارائه شده که سبب سردرگمی بسیاری از مدیران شهری گشته است.
از این رو دفتر حمل و نقل و دبیرخانه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور با عنایت به وظایف قانونی شورای عالی، بر آن شد تا برای یکسان سازی این ضوابط اقدام نماید و با مشارکت نمایندگان اعضای شورای عالی فوق الذکر و شهرداری تهران و با دعوت از صاحب نظران و متخصصین دانشگاه ها و بخش خصوصی و باتوجه به استانداردهای بین-المللی و ضوابط یادشده در بالا که از سوی مراجع و منابع معتبر تهیه شده بود و با بهره گیری از کنوانسیون وین که کشور ما از متعاهدین آن میواشد، علاوه بر انگیزه یکسان سازی این ضوابط برای افزایش سطح ایمنی تردد، مجموعهوای را تدوین کرد که دربرگیرنده مهم-ترین و کاربردی ترین ویژگی های فنی معابر میوباشد. بخشی از این ضوابط در سی و دومین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور به تصویب رسیده و مابقی باتوجه به تفویض اختیاز شورای عالی توسط کمیته ضوابط و مشخصات فنی، کمیته تخصصی ایمنی ترافیک تا تاریخ 17/2/80 تهیه و به تصویب رسید. این مجموعه شامل عنوان، رنگ، شکل و اندازه علائم عبور و مرور و تابلوهای راهنما و نیز ویژگی های فنی شبکه معابر می باشد که در ادامه به آن پرداخته می شود.
اسامی کارشناسان که در تدوین این مجموعه قبول زحمت نموده و در طی حضورشان در یک یا چند جلسه یا کمیته هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی همکاری نمودند عبارتند از:
الف) نمایندگان اعضای شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور
* وزارت کشور: محمد رئوفی، محمدعلی غنی زاده
* وزارت راه و ترابری: فرشید آیتی، حسن فرضی پور
* وزارت مسکن و شهرسازی: علی اکبر لبافی، عارفه جداری
* وزارت پست، تلگراف و تلفن: غلامرضا فراهانی، محمدرضا عرب
* سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور: وحید سعیدیان
* نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران: محمد شجاعی، امیر افلاطون نظمی
* سازمان حفاظت محیط زیست: مسعود زندی، مهروش خواجوندی
ب) نمایندگان شهرداری تهران
* سازمان حمل و نقل و ترافیک تهران: ثریا پهلوان صباغ، کامران حاج نصرالهی، سیدجلال حسینی، اسفندیار صدیقی، محمدحسن زارع
* شرکت عرف ایران: مهدی عظیمی تبریزی
پ) دانشگاه ها و بخش خصوصی
* دانشگاه صنعتی شریف – دانشکده عمران: حبیب اله نصیری، هدایت ذکایی آشتیانی
* بخش خصوصی: مهدی کبیری
1. عنوان، رنگ، شکل و اندازه علائم عبور و مرور
1-1. مقدمه
رشد جمعیت شهرها، افزایش وسایل نقلیه، توسعه روزافلزون شبکه معابر و به تبع آن، افزایش استفاده از تجهیزات و تسهیلات حمل و نقل، به عنوان یک روند طبیعی در شهرهای کشور مطرح بوده و در سال های اخیر نیز این روند با رشد بیشتری همراه بوده است. از سویی نتایج مطالعات ساماندهی حمل و نقل و ترافیک در شهرهای کشور، نشان از کمبود تجهیزات حمل و نقل و عدم هماهنگی در رنگ و شکل علائم عبور و مرور و همچنین کیفیت نامطلوب آنها دارد. شایان یاد است این عدم هماهنگی هم در داخل شهرها و هم در راه های بین شهری، به طور چشمگیری وجود دارد.
این امر نه تنها سبب سردرگمی شهروندان می گردد، بلکه حساسیت آنان را به انواع علائم کاهش داده و سبب کاهش ایمنی در تردد نیز می گردد. لذا به منظور ایجاد وحدت رویه و هماهنگی در رنگ ها و شکل های مورد استفاده در علائم عبور و مرور و نیز افزایش سطح ایمنی حمل و نقل، کمیته «مهندسی و طراحی محیط و ترافیک و وسیله نقلیه» که از این پس کمیته «هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی» نامیده می شود، پس از برگزاری جلسات کاشناسی متعدد، در تاریخ 19/5/79، مفاهیم مربوط به رنگ ها و شکل های علائم عبور و مرور را براساس مراجع معتبر بین المللی و به ویژه کنوانسیون 1968 وین و مقررات راهنمایی و رانندگی در کشورمان، مطابق آنچه در صفحات بعد آمده است، مورد تأیید قرار داد.
از این پس کلیه تابلوهایی که در کشور براساس مقررات مربوط نصب می شوند باید براساس شکل، رنگ و مفاهیم عنوان شده مصوب، تهیه و به کار برده شوند.
2-1. کلیات مشخصات فنی علائم عبور و مرور
1-2-1. نورافشانی علائم عبور و مرور
باتوجه به این که عملکرد علائم در شب و روز باید یکسان باشد، استفاده از شبرنگ در کلیه علائم عبور و مرور الزامی است.
شبرنگ مورد استفاده باید ساخت شرکت هایی باشد که صراحتاً اذعان می دارند محصول خود را براساس یکی از استانداردهای ASTM D4956 آمریکا، DIN 67520 آلمان، NF P98520 فرانسه یا BS 873 انگلیس تولید نموده باشند.
شایان یاد است از شبرنگ رده مهندسی 7 ساله و یا شبرنگ لانه زنبوری 10 ساله و یا شبرنگ الماسی که در میزان بازتابی و زاویه بازتابش نور عملکردهای متفاوت دارند، متناسب با کاربرد علامت و محدودیت بودجه استفاده می شود.
2-2-1. طیف (فام) رنگ ها در علائم عبور و مرور
طیف هر یک از رنگ ها بسیار گسترده است اما طیف رنگ های مورد استفاده موجود در شبرنگ، محدود است.
باید توجه شود که این طیف مطابق با جدول CIE chromaticity می باشد که اصولاً شرکت های معتبر سازنده شبرنگ، آن را رعایت می نمایند.
لازم به یاد است که این شرکت ها معمولاً از یک شماره تجاری جهت معرفی محصول که معین کننده مشخصات فنی مربوط به نوع رنگ و نوع شبرنگ می باشد، استفاده می نمایند. تعدادی از جداول و نمودار مربوط در صفحات ضمیمه آورده شده است.
3-2-1. مشخصات فنی علائم عبور و مرور
این مشخصات فنی شامل رنگ زمینه، حاشیه و نوشته های روی علائم، ابعاد و ارتفاع و محل قرارگیری و نصب آنها، فونت نوشته ها و... می باشد. باید دانست که ابعاد این علائم با سرعت مجاز در انواع معابر، رابطه مستقیم داشته به طوری که هرچه سرعت مجاز بیشتر باشد، اندازه ابعاد این علائم نیز افزایش می یابد. اندازه نوشته های روی این علائم نیز تابع سرعت یادشده است.
رنگ زمینه علائم نیز با توجه به مفلهوم آنها و رعایت نکات ایمنی تردد انتخاب شده است (جدول شماره 1). همان طور که در این جدول ملاحظه می شود، تابلوی ایست به دلیل اهمیتی که برای حفظ ایمنی دارد، به طور منحصر به فرد به شکل هشت گوشه منتظم می باشد و به همین دلیل تنها تابلویی است که دارای رنگ زمینه قرمز می باشد.
لازم به توضیح است که ویژگی های شکل هندسی و رنگ زمینه هر یک از علائم عبور و مرور همان طور که در قسمت الف و ب آمده است، دارای مفاهیمی خاص هستند که برای افزایش سطح ایمنی تردد، راننده را در فاصله ای دورتر و مناسب برای تصمیم گیری و عکس العمل، قبل از رویت کامل نقوش و نوشته ها از کلیات پیام مورد نظر آگاه کند.
الف) مفهوم رنگ ها در علائم عبور و مرور
رنگ ها در علائم عبور و مرور معنا و مفهوم خاصی دارند که ذیلاً به طور خلاصه به آنها اشاره شده است:
رنگ قرمز: منع کننده یا ایست
رنگ سبز: حرکات مجاز، راهنمای مسیر و اماکن مذهبی
رنگ آبی: راهنمای خدمات، حرکات مجاز، علائم اخباری و راهنمای مسیر
رنگ زرد: هشدارهای عمومی و هشدار برای انجام «عملیات ساختمانی» و یا «تعمیر و نگهداری»
رنگ نارنجی: راهنما برای مناطق اداری، آموزشی و خدماتی
رنگ قهوه ای: راهنما برای مناطق تفریحی، فرهنگی، گردشگری، اداری و آموزشی
رنگ سفید و سیاه: علامت دستوری و راهنمای مسیر
ب) مفهوم شکل ها در علائم عبور و مرور
. ویژگی های فنی معابر
1-2. مقدمه
همان طوری که همگان می دانند، انسان، راه و وسیله نقلیه سه عامل مهم و تأثیرگذار و تأثیرپذیر از یکدیگر در سیستم حمل و نقل و ترافیک هستند. اگر روش هایی به کار گرفته شد تا این سه عامل در ارتباط با یکدیگر و مستقل از هم به درستی عمل کنند، پیامدهای مثبتی از جمله افزایش سطح ایمنی حرکت، افزایش بهره وری و کاهش در هزینه های اجرایی را به دنبال خواهد داشت.
از سویی بر تمامی متخصصین امور حمل و نقل واضح است که به کارگیری علم مهندسی، آموزش و اعمال و اجرای قوانین ، سه رأس یک مثلث و محورهای اصلی در تحقق برنامه های مورد نظر هستند. از این رو و با عنایت به وظایف قانونی شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور و وزارت کشور، این دفتر برای احیا و تقویت این رئوس اقدام به تشکیل سه کمیته «آموزش»، «قوانین و مقررات» و «هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی» با همکاری سازمان های ذیربط نمود.
در گام نخست، با برگزاری جلسات کارشناسی در کمیته آموزش (از اواسط سال 1377) برای افزایش سطح آگاهی مردم و دست اندرکاران در برنامه ریزی کوتاه مدت و از طریق صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مطالبی را تهیه و تدوین نموده و در گام بعدی، از اوایل سال 1378 کمیته قوانین و مقررات، با بازنگری در قوانین و مقررات، سعی در کاهش و از میان بردن کاستی-های آن و افزایش کارایی هرچه بیشتر قوانین مربوط نمود.
شایان توجه است که برای بررسی کارشناسی هرچه دقیق تر و مؤثرتر برای تعیین راهکارهای مناسب به منظور افزایش کارایی قوانین و آموزش بنیادی در بلند مدت با مشاورین ذیصلاح قراردادهایی عقد شده است.
در گام آخر، از اواسط سال 1379 برای تحقق بخش دیگری از موارد پیش گفته، استفاده از علم مهندسی به عنوان محور و رأس تکمیل کننده و به دنبال آن ویژگی ها و مشخصات فنی خیابان ها، مورد توجه این دفتر قرار گرفت.
آگاهی از مشخصات فنی و کاربرد صحیح و دقیق آنها در اجرا، از مهم ترین نیازهای روزافزون و جدی مسئولان و مدیران شهری می باشد. آنچه که در تدوین این مجموعه حائز اهمیت است، دیدگاهی است که در آن سعی شده تا مشخصات وضع موجود با آنچه در حالت استاندارد و ایده آل وجود دارد، هرچه بیشتر به هم نزدیک گردیده و با واقع نگری در جهت انطباق و تعدیل این مشخصات باتوجه به ویژگی های محیطی و اقلیمی شهرهای کشور، گام برداشته شود.
باید توجه داشت که به دلیل عدم تناسب ساختار کهن قسمتی از بافت شهر و خیابان-های مربوط با رشد تعداد وسایط نقلیه و رشد تکنولوژی، ممکن است این خیابان ها در نقش حقیقی خود عملکرد مطلوبی نداشته باشند، لذا مشخصات ذکر شده برای بهبود هرچه بیشتر عملکرد این خیابان ها می تواند ملاک عمل باشد. اما به کارگیری این ضوابط برای خیابان های تازه ساز و بافت جدید شهری، الزامی است.
2-2. تعاریف پایه
چون ضوابط فنی راه های درون شهری بر مبنای تعاریف خاصی از خیابان ها و به طور کلی معابر به تصویب رسیده است، لذا شهرداری ها و دیگر ارگان های مسئول در امر عبور و مرور باید به تعاریف زیر توجه داشته باشند:
راه: عبارت است از تمامی سطح جاده، خیابان یا کوچه و کلیه معابری که برای عبور و مرور باز بوده یا اختصاص داده شده است.
جاده: مسیری است خارج از شهر برای عبور و مرور وسایط نقلیه
خیابان: مسیری است درون شهر برای عبور و مرور وسایط نقلیه و مردم که شامل معابر شریانی درجه 1، 2 و محلی می باشد.
معابر شریانی درجه 1: به معابری گفته می شود که در طراحی و بهره برداری از آنها، جابه جایی وسایط نقلیه موتوری برتری داده می شود. این معابر ارتباط با راه های برون شهری (جاده ها) را تأمین می نمایند. راه های شریانی درجه 1 براساس نحوه کنترل دسترسی تقاطع ها، به سه گروه آزادراه، بزرگراه و راه عبوری تقسیم می گردند.
آزادراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبوری و یک شانه در هر طرف به عرض 3 متر بوده و در تمام طول آن، ترافیک دو طرف به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشند. برای جلوگیری از عبور عابران پیاده و حیوانات طرفین آن محصور بوده و تمام تقاطع های آن غیرهمسطح است.
بزرگراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبوری در هر طرف بوده و ترافیک دو طرف آن به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشد و عموماً دارای تقاطع های غیرهمسطح است. بزرگراه می تواند معدودی تقاطع همسطح و راه عبوری ادامه راه های برون شهری دو خطه دوطرفه درداخل شهرهای معمولاً کوچک و متوسط و یا روستاها است به شرط آن که عملکرد عبوری آنها در داخل شهر یا روستا نیز حفظ شود. برای حفظ این عملکرد، ورود و خروج وسایط نقلیه به آن کاملاً تنظیم و طراحی می شود و فاصله تقاطع های همسطح آن از یکدیگر کمتر از حدود 5/2 کیلومتر نیست.
معابر شریانی درجه 2: به معابری گفته می شود که در طراحی و بهره برداری از آن، به جابه جایی و دسترسی وسایط نقلیه موتوری برتری داده می شود. برای رعایت این برتری، حرکت پیاده ها از عرض خیابان کنترل می شود. راه های شریانی درجه 2 دارای عملکرد درون شهری هستند و شبکه اصلی راه های درون شهری را تشکیل می دهند.
شریان اصلی درجه 2: راهی است اصلی که ارتباط بین خیابان های «جمع و پخش کننده» و بزرگراه ها را برقرار می کند. در این معابر، فواصل بین تقاطع ها نسبت به بزرگراه ها کمتر است.
شریان فرعی درجه 2 (جمع و پخش کننده): راهی است که ارتباط میان خیابان های محلی و خیابان های شریانی اصلی را برقرار می کند. در خیابان های جمع و پخش کننده، محل عبور عابران پیاده از عرض خیابان باید مشخص باشد، در حالی که در خیابان های محلی، عابران پیاده مجاز هستند که از هر نقطه از عرض خیابان عبور کنند.
معابر محلی: راهی است که در طراحی و بهره برداری از آن نیازهای وسایط نقلیه موتوری، دوچرخه سواران و عابران پیاده، با اهمیت یکسان رعایت می شود. برای رعایت حال عابران پیاده و دوچرخه سواران، سرعت وسایط نقلیه موتوری در این معابر، پایین نگه داشته می شود.
محلی اصلی: راهی است که با خیابان های محلی فرعی و خیابان های جمع و پخش کننده، ارتباط دارد و سرعت طرح در آن 40 کیلومتر در ساعت است.
محلی فرعی: راهی است که در مناطق صرفاً مسکونی قرار گرفته و ارتباط بین کوچه ها و معابر محلی اصلی را برقرار می کند.
3-2. ضوابط فنی معابر
همانطور که در جدول 2 ملاحظه می گردد، کاربردی ترین و تعیین کننده ترین ویژگی-های فنی خیابان ها و معابر آورده شده است. این ویژگی ها به چند بخش اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از:
1. مشخصات هندسی (فیزیکی) شامل مشخصه هایی مثل سرعت، تعداد خطوط عبوری، عرض خطوط عبوری، حداکثر شیب طولی و ...
2. مشخصات عملکردی (ترافیکی): شامل نوع تقاطع ها، وضعیت پارکینگ، چراغ های راهنمایی، رنگ زمینه علائم راهنمای مسیر و ...
3. مشخصات ایمنی: شامل ارتفاع و رنگ جداول، ارتفاع نرده های حفاظتی (گاردریل) و...
براساس دعوتنامه شماره 9119/3/37 مورخ 79/9/14، جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور در ساعت 16:30 روز یکشنبه 79/9/20 در محل دفتر معاون محترم راهنمایی و رانندگی و امور حمل و نقل ناجا تشکیل گردید. ابتدا دبیر شورای عالی توضیحاتی در خصوص موضوعات دستور کار جلسه ارائه و در ادامه، ریاست محترم شورای عالی در هر یک از موارد مطرح شده ضمن طرح مباحثی، رهنمودهای لازم را عنوان و سپس اعضای محترم شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور، پس از بحث و تبادل نظر، به شرح زیر اتخاذ تصمیم نمودند:
1. دستورالعمل مفاهیم مربوط به رنگ و شکل علائم عبور و مرور مورد تصویب قرار گرفت و مقرر گردید ابعاد، ارتفاع، اندازه و فونت تابلوها و به علاوه ضوابط فنی شبکه خیابانی با استفاده از مراجع معتبر توسط دبیرخانه شورای عالی تهیه و در کمیته مهندسی و طراحی محیط، ترافیک و وسیله نقلیه (هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی)، موضوع مصوبه نوزدهمین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک، مطرح گردد. ضوابط یادشده پس از انجام امور کارشناسی و تأیید کمیته مزبور که به منزله تأیید شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور می باشد، لازم الاجرا است.
2. در اجرای ماده 7 قانون نحوه جلوگیری از آلودگی هوا، پیشنهاد مذکور در نامه شماره 12387 مورخ 79/8/18 آقای دکتر فرهادی وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و جدول موضوع این نامه به شرح پیوست به اطلاع اعضای شورای عالی رسید و مقرر گردید که تا پایان سال 1379 ملاک عمل کمیته کاهش آلودگی هوا قرار گرفته و مقرر شد استانداری تهران گزارشی از نحوه عملکرد و تأثیر بکارگیری این جدول را به وزارت کشور و سازمان حفاظت و محیط زیست اعلام نماید.
معاون عمرانی وزیر کشور- احمد خرم
وزارت کشور
معاونت هماهنگی امور عمرانی
دفتر حمل و نقل ودبیرخانه شورای عالی هماهنگی
ترافیک شهرهای کشور
ویژگی های فنی معابر (مفاهیم رنگ، شگل و اندازه علائم عبور و مرور)
کمیته ضوابط و مشخصات فنی اردیبهشت ماه 1380
دستورالعمل مفاهیم مربوط به رنگ و شکل علائم عبور و مرور
مقدمه
در سال های اخیر، ضوابط، مشخصات فنی و ویژگی های گوناگونی برای معابر، از سوی سازمان ها، نهادها و وزارتخانه ا، از جمله وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت راه و ترابری، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، شهرداری تهران و ... تدوین و ارائه شده که سبب سردرگمی بسیاری از مدیران شهری گشته است.
از این رو دفتر حمل و نقل و دبیرخانه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور با عنایت به وظایف قانونی شورای عالی، بر آن شد تا برای یکسان سازی این ضوابط اقدام نماید و با مشارکت نمایندگان اعضای شورای عالی فوق الذکر و شهرداری تهران و با دعوت از صاحب نظران و متخصصین دانشگاه ها و بخش خصوصی و باتوجه به استانداردهای بین-المللی و ضوابط یادشده در بالا که از سوی مراجع و منابع معتبر تهیه شده بود و با بهره گیری از کنوانسیون وین که کشور ما از متعاهدین آن میواشد، علاوه بر انگیزه یکسان سازی این ضوابط برای افزایش سطح ایمنی تردد، مجموعهوای را تدوین کرد که دربرگیرنده مهم-ترین و کاربردی ترین ویژگی های فنی معابر میوباشد. بخشی از این ضوابط در سی و دومین جلسه شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور به تصویب رسیده و مابقی باتوجه به تفویض اختیاز شورای عالی توسط کمیته ضوابط و مشخصات فنی، کمیته تخصصی ایمنی ترافیک تا تاریخ 17/2/80 تهیه و به تصویب رسید. این مجموعه شامل عنوان، رنگ، شکل و اندازه علائم عبور و مرور و تابلوهای راهنما و نیز ویژگی های فنی شبکه معابر می باشد که در ادامه به آن پرداخته می شود.
اسامی کارشناسان که در تدوین این مجموعه قبول زحمت نموده و در طی حضورشان در یک یا چند جلسه یا کمیته هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی همکاری نمودند عبارتند از:
الف) نمایندگان اعضای شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور
* وزارت کشور: محمد رئوفی، محمدعلی غنی زاده
* وزارت راه و ترابری: فرشید آیتی، حسن فرضی پور
* وزارت مسکن و شهرسازی: علی اکبر لبافی، عارفه جداری
* وزارت پست، تلگراف و تلفن: غلامرضا فراهانی، محمدرضا عرب
* سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور: وحید سعیدیان
* نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران: محمد شجاعی، امیر افلاطون نظمی
* سازمان حفاظت محیط زیست: مسعود زندی، مهروش خواجوندی
ب) نمایندگان شهرداری تهران
* سازمان حمل و نقل و ترافیک تهران: ثریا پهلوان صباغ، کامران حاج نصرالهی، سیدجلال حسینی، اسفندیار صدیقی، محمدحسن زارع
* شرکت عرف ایران: مهدی عظیمی تبریزی
پ) دانشگاه ها و بخش خصوصی
* دانشگاه صنعتی شریف – دانشکده عمران: حبیب اله نصیری، هدایت ذکایی آشتیانی
* بخش خصوصی: مهدی کبیری
1. عنوان، رنگ، شکل و اندازه علائم عبور و مرور
1-1. مقدمه
رشد جمعیت شهرها، افزایش وسایل نقلیه، توسعه روزافلزون شبکه معابر و به تبع آن، افزایش استفاده از تجهیزات و تسهیلات حمل و نقل، به عنوان یک روند طبیعی در شهرهای کشور مطرح بوده و در سال های اخیر نیز این روند با رشد بیشتری همراه بوده است. از سویی نتایج مطالعات ساماندهی حمل و نقل و ترافیک در شهرهای کشور، نشان از کمبود تجهیزات حمل و نقل و عدم هماهنگی در رنگ و شکل علائم عبور و مرور و همچنین کیفیت نامطلوب آنها دارد. شایان یاد است این عدم هماهنگی هم در داخل شهرها و هم در راه های بین شهری، به طور چشمگیری وجود دارد.
این امر نه تنها سبب سردرگمی شهروندان می گردد، بلکه حساسیت آنان را به انواع علائم کاهش داده و سبب کاهش ایمنی در تردد نیز می گردد. لذا به منظور ایجاد وحدت رویه و هماهنگی در رنگ ها و شکل های مورد استفاده در علائم عبور و مرور و نیز افزایش سطح ایمنی حمل و نقل، کمیته «مهندسی و طراحی محیط و ترافیک و وسیله نقلیه» که از این پس کمیته «هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی» نامیده می شود، پس از برگزاری جلسات کاشناسی متعدد، در تاریخ 19/5/79، مفاهیم مربوط به رنگ ها و شکل های علائم عبور و مرور را براساس مراجع معتبر بین المللی و به ویژه کنوانسیون 1968 وین و مقررات راهنمایی و رانندگی در کشورمان، مطابق آنچه در صفحات بعد آمده است، مورد تأیید قرار داد.
از این پس کلیه تابلوهایی که در کشور براساس مقررات مربوط نصب می شوند باید براساس شکل، رنگ و مفاهیم عنوان شده مصوب، تهیه و به کار برده شوند.
2-1. کلیات مشخصات فنی علائم عبور و مرور
1-2-1. نورافشانی علائم عبور و مرور
باتوجه به این که عملکرد علائم در شب و روز باید یکسان باشد، استفاده از شبرنگ در کلیه علائم عبور و مرور الزامی است.
شبرنگ مورد استفاده باید ساخت شرکت هایی باشد که صراحتاً اذعان می دارند محصول خود را براساس یکی از استانداردهای ASTM D4956 آمریکا، DIN 67520 آلمان، NF P98520 فرانسه یا BS 873 انگلیس تولید نموده باشند.
شایان یاد است از شبرنگ رده مهندسی 7 ساله و یا شبرنگ لانه زنبوری 10 ساله و یا شبرنگ الماسی که در میزان بازتابی و زاویه بازتابش نور عملکردهای متفاوت دارند، متناسب با کاربرد علامت و محدودیت بودجه استفاده می شود.
2-2-1. طیف (فام) رنگ ها در علائم عبور و مرور
طیف هر یک از رنگ ها بسیار گسترده است اما طیف رنگ های مورد استفاده موجود در شبرنگ، محدود است.
باید توجه شود که این طیف مطابق با جدول CIE chromaticity می باشد که اصولاً شرکت های معتبر سازنده شبرنگ، آن را رعایت می نمایند.
لازم به یاد است که این شرکت ها معمولاً از یک شماره تجاری جهت معرفی محصول که معین کننده مشخصات فنی مربوط به نوع رنگ و نوع شبرنگ می باشد، استفاده می نمایند. تعدادی از جداول و نمودار مربوط در صفحات ضمیمه آورده شده است.
3-2-1. مشخصات فنی علائم عبور و مرور
این مشخصات فنی شامل رنگ زمینه، حاشیه و نوشته های روی علائم، ابعاد و ارتفاع و محل قرارگیری و نصب آنها، فونت نوشته ها و... می باشد. باید دانست که ابعاد این علائم با سرعت مجاز در انواع معابر، رابطه مستقیم داشته به طوری که هرچه سرعت مجاز بیشتر باشد، اندازه ابعاد این علائم نیز افزایش می یابد. اندازه نوشته های روی این علائم نیز تابع سرعت یادشده است.
رنگ زمینه علائم نیز با توجه به مفلهوم آنها و رعایت نکات ایمنی تردد انتخاب شده است (جدول شماره 1). همان طور که در این جدول ملاحظه می شود، تابلوی ایست به دلیل اهمیتی که برای حفظ ایمنی دارد، به طور منحصر به فرد به شکل هشت گوشه منتظم می باشد و به همین دلیل تنها تابلویی است که دارای رنگ زمینه قرمز می باشد.
لازم به توضیح است که ویژگی های شکل هندسی و رنگ زمینه هر یک از علائم عبور و مرور همان طور که در قسمت الف و ب آمده است، دارای مفاهیمی خاص هستند که برای افزایش سطح ایمنی تردد، راننده را در فاصله ای دورتر و مناسب برای تصمیم گیری و عکس العمل، قبل از رویت کامل نقوش و نوشته ها از کلیات پیام مورد نظر آگاه کند.
الف) مفهوم رنگ ها در علائم عبور و مرور
رنگ ها در علائم عبور و مرور معنا و مفهوم خاصی دارند که ذیلاً به طور خلاصه به آنها اشاره شده است:
رنگ قرمز: منع کننده یا ایست
رنگ سبز: حرکات مجاز، راهنمای مسیر و اماکن مذهبی
رنگ آبی: راهنمای خدمات، حرکات مجاز، علائم اخباری و راهنمای مسیر
رنگ زرد: هشدارهای عمومی و هشدار برای انجام «عملیات ساختمانی» و یا «تعمیر و نگهداری»
رنگ نارنجی: راهنما برای مناطق اداری، آموزشی و خدماتی
رنگ قهوه ای: راهنما برای مناطق تفریحی، فرهنگی، گردشگری، اداری و آموزشی
رنگ سفید و سیاه: علامت دستوری و راهنمای مسیر
ب) مفهوم شکل ها در علائم عبور و مرور
. ویژگی های فنی معابر
1-2. مقدمه
همان طوری که همگان می دانند، انسان، راه و وسیله نقلیه سه عامل مهم و تأثیرگذار و تأثیرپذیر از یکدیگر در سیستم حمل و نقل و ترافیک هستند. اگر روش هایی به کار گرفته شد تا این سه عامل در ارتباط با یکدیگر و مستقل از هم به درستی عمل کنند، پیامدهای مثبتی از جمله افزایش سطح ایمنی حرکت، افزایش بهره وری و کاهش در هزینه های اجرایی را به دنبال خواهد داشت.
از سویی بر تمامی متخصصین امور حمل و نقل واضح است که به کارگیری علم مهندسی، آموزش و اعمال و اجرای قوانین ، سه رأس یک مثلث و محورهای اصلی در تحقق برنامه های مورد نظر هستند. از این رو و با عنایت به وظایف قانونی شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور و وزارت کشور، این دفتر برای احیا و تقویت این رئوس اقدام به تشکیل سه کمیته «آموزش»، «قوانین و مقررات» و «هماهنگی ضوابط و مشخصات فنی» با همکاری سازمان های ذیربط نمود.
در گام نخست، با برگزاری جلسات کارشناسی در کمیته آموزش (از اواسط سال 1377) برای افزایش سطح آگاهی مردم و دست اندرکاران در برنامه ریزی کوتاه مدت و از طریق صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مطالبی را تهیه و تدوین نموده و در گام بعدی، از اوایل سال 1378 کمیته قوانین و مقررات، با بازنگری در قوانین و مقررات، سعی در کاهش و از میان بردن کاستی-های آن و افزایش کارایی هرچه بیشتر قوانین مربوط نمود.
شایان توجه است که برای بررسی کارشناسی هرچه دقیق تر و مؤثرتر برای تعیین راهکارهای مناسب به منظور افزایش کارایی قوانین و آموزش بنیادی در بلند مدت با مشاورین ذیصلاح قراردادهایی عقد شده است.
در گام آخر، از اواسط سال 1379 برای تحقق بخش دیگری از موارد پیش گفته، استفاده از علم مهندسی به عنوان محور و رأس تکمیل کننده و به دنبال آن ویژگی ها و مشخصات فنی خیابان ها، مورد توجه این دفتر قرار گرفت.
آگاهی از مشخصات فنی و کاربرد صحیح و دقیق آنها در اجرا، از مهم ترین نیازهای روزافزون و جدی مسئولان و مدیران شهری می باشد. آنچه که در تدوین این مجموعه حائز اهمیت است، دیدگاهی است که در آن سعی شده تا مشخصات وضع موجود با آنچه در حالت استاندارد و ایده آل وجود دارد، هرچه بیشتر به هم نزدیک گردیده و با واقع نگری در جهت انطباق و تعدیل این مشخصات باتوجه به ویژگی های محیطی و اقلیمی شهرهای کشور، گام برداشته شود.
باید توجه داشت که به دلیل عدم تناسب ساختار کهن قسمتی از بافت شهر و خیابان-های مربوط با رشد تعداد وسایط نقلیه و رشد تکنولوژی، ممکن است این خیابان ها در نقش حقیقی خود عملکرد مطلوبی نداشته باشند، لذا مشخصات ذکر شده برای بهبود هرچه بیشتر عملکرد این خیابان ها می تواند ملاک عمل باشد. اما به کارگیری این ضوابط برای خیابان های تازه ساز و بافت جدید شهری، الزامی است.
2-2. تعاریف پایه
چون ضوابط فنی راه های درون شهری بر مبنای تعاریف خاصی از خیابان ها و به طور کلی معابر به تصویب رسیده است، لذا شهرداری ها و دیگر ارگان های مسئول در امر عبور و مرور باید به تعاریف زیر توجه داشته باشند:
راه: عبارت است از تمامی سطح جاده، خیابان یا کوچه و کلیه معابری که برای عبور و مرور باز بوده یا اختصاص داده شده است.
جاده: مسیری است خارج از شهر برای عبور و مرور وسایط نقلیه
خیابان: مسیری است درون شهر برای عبور و مرور وسایط نقلیه و مردم که شامل معابر شریانی درجه 1، 2 و محلی می باشد.
معابر شریانی درجه 1: به معابری گفته می شود که در طراحی و بهره برداری از آنها، جابه جایی وسایط نقلیه موتوری برتری داده می شود. این معابر ارتباط با راه های برون شهری (جاده ها) را تأمین می نمایند. راه های شریانی درجه 1 براساس نحوه کنترل دسترسی تقاطع ها، به سه گروه آزادراه، بزرگراه و راه عبوری تقسیم می گردند.
آزادراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبوری و یک شانه در هر طرف به عرض 3 متر بوده و در تمام طول آن، ترافیک دو طرف به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشند. برای جلوگیری از عبور عابران پیاده و حیوانات طرفین آن محصور بوده و تمام تقاطع های آن غیرهمسطح است.
بزرگراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبوری در هر طرف بوده و ترافیک دو طرف آن به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشد و عموماً دارای تقاطع های غیرهمسطح است. بزرگراه می تواند معدودی تقاطع همسطح و راه عبوری ادامه راه های برون شهری دو خطه دوطرفه درداخل شهرهای معمولاً کوچک و متوسط و یا روستاها است به شرط آن که عملکرد عبوری آنها در داخل شهر یا روستا نیز حفظ شود. برای حفظ این عملکرد، ورود و خروج وسایط نقلیه به آن کاملاً تنظیم و طراحی می شود و فاصله تقاطع های همسطح آن از یکدیگر کمتر از حدود 5/2 کیلومتر نیست.
معابر شریانی درجه 2: به معابری گفته می شود که در طراحی و بهره برداری از آن، به جابه جایی و دسترسی وسایط نقلیه موتوری برتری داده می شود. برای رعایت این برتری، حرکت پیاده ها از عرض خیابان کنترل می شود. راه های شریانی درجه 2 دارای عملکرد درون شهری هستند و شبکه اصلی راه های درون شهری را تشکیل می دهند.
شریان اصلی درجه 2: راهی است اصلی که ارتباط بین خیابان های «جمع و پخش کننده» و بزرگراه ها را برقرار می کند. در این معابر، فواصل بین تقاطع ها نسبت به بزرگراه ها کمتر است.
شریان فرعی درجه 2 (جمع و پخش کننده): راهی است که ارتباط میان خیابان های محلی و خیابان های شریانی اصلی را برقرار می کند. در خیابان های جمع و پخش کننده، محل عبور عابران پیاده از عرض خیابان باید مشخص باشد، در حالی که در خیابان های محلی، عابران پیاده مجاز هستند که از هر نقطه از عرض خیابان عبور کنند.
معابر محلی: راهی است که در طراحی و بهره برداری از آن نیازهای وسایط نقلیه موتوری، دوچرخه سواران و عابران پیاده، با اهمیت یکسان رعایت می شود. برای رعایت حال عابران پیاده و دوچرخه سواران، سرعت وسایط نقلیه موتوری در این معابر، پایین نگه داشته می شود.
محلی اصلی: راهی است که با خیابان های محلی فرعی و خیابان های جمع و پخش کننده، ارتباط دارد و سرعت طرح در آن 40 کیلومتر در ساعت است.
محلی فرعی: راهی است که در مناطق صرفاً مسکونی قرار گرفته و ارتباط بین کوچه ها و معابر محلی اصلی را برقرار می کند.
3-2. ضوابط فنی معابر
همانطور که در جدول 2 ملاحظه می گردد، کاربردی ترین و تعیین کننده ترین ویژگی-های فنی خیابان ها و معابر آورده شده است. این ویژگی ها به چند بخش اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از:
1. مشخصات هندسی (فیزیکی) شامل مشخصه هایی مثل سرعت، تعداد خطوط عبوری، عرض خطوط عبوری، حداکثر شیب طولی و ...
2. مشخصات عملکردی (ترافیکی): شامل نوع تقاطع ها، وضعیت پارکینگ، چراغ های راهنمایی، رنگ زمینه علائم راهنمای مسیر و ...
3. مشخصات ایمنی: شامل ارتفاع و رنگ جداول، ارتفاع نرده های حفاظتی (گاردریل) و...